در برق ساختمان، سه سیم بیشتر از بقیه اسمشان را میشنوی: فاز، نول و ارت.
این سهتا اگر درست شناخته و درست اجرا شوند، برق میشود یک خدمتکار آرام؛ اگر نه، میشود منبع خطر، سوختن وسایل و برقگرفتگی.
بیایید علمی، ولی کاملاً قابلفهم جلو برویم.
سیم فاز چیست؟
سیم فاز همان سیمی است که برق زنده داخلش جریان دارد.
ولتاژ آن نسبت به زمین حدود ۲۲۰ ولت است و منبع اصلی انرژی الکتریکی محسوب میشود.
ویژگیها:
- رنگ استاندارد: قهوهای، مشکی یا قرمز
- خطرناکترین سیم مدار
- تماس مستقیم = برقگرفتگی
به زبان ساده:
فاز مثل لوله پرفشار آب است که انرژی را میآورد.
سیم نول چیست؟
سیم نول مسیر برگشت جریان برق است.
برق از فاز میآید، کارش را میکند و از نول برمیگردد.
ویژگیها:
- رنگ استاندارد: آبی
- ولتاژ نزدیک به صفر (ولی همیشه بیخطر نیست!)
- مکمل فاز برای کامل شدن مدار
تشبیه ساده:
اگر فاز رفت باشد، نول برگشت است. بدون نول، مدار ناقص میماند.
نکته مهم:
نول در ظاهر بیخطر است، اما اگر جایی قطع شود یا اشتباه بسته شود، میتواند برقدار و خطرناک شود.
سیم ارت (زمین) چیست؟
ارت سیم ایمنی است.
در حالت عادی هیچ جریانی از آن عبور نمیکند.
کار ارت:
- انتقال برق نشتی به زمین
- جلوگیری از برقگرفتگی
- محافظت از جان انسان و تجهیزات
ویژگیها:
- رنگ استاندارد: سبز یا سبز-زرد
- به چاه ارت یا سیستم زمین متصل میشود
- فقط در شرایط خطا فعال میشود
تشبیه دقیق:
ارت مثل سوپاپ اطمینان است؛
تا وقتی همهچیز سالم است، ساکت است.
اما وقتی مشکلی پیش بیاید، جاننجاتده میشود.
اگر ارت نباشد چه میشود؟
نبود ارت یعنی:
- بدنه یخچال، لباسشویی یا پکیج برقدار میشود
- کلید محافظ جان درست عمل نمیکند
- خطر برقگرفتگی شدید وجود دارد
بسیاری از «برقگرفتگیهای خفیف» در خانهها دقیقاً بهخاطر نبود یا قطع بودن ارت است.
تفاوت فاز، نول و ارت بهصورت خلاصه
- فاز: برق را میآورد (خطرناک)
- نول: برق را برمیگرداند (ظاهراً امن، ولی فریبنده)
- ارت: محافظ جان (قهرمان خاموش)
اشتباهات رایج در سیمکشی
- یکی گرفتن نول و ارت (کاملاً خطرناک)
- قطع بودن ارت در پریزها
- استفاده از رنگ اشتباه سیمها
- وصل کردن ارت به نول بهجای زمین واقعی
اینها اشتباهات کوچکی نیستند؛ بعضیشان مستقیم با جان آدمها درگیرند.
چطور بفهمیم ارت داریم یا نه؟
- تست با فازمتر یا مولتیمتر
- بررسی داخل پریز ارتدار
- تست کلید محافظ جان
اگر خانه قدیمی است، احتمال نبود ارت بسیار بالاست.
جمعبندی عقلانی
برق فقط روشن و خاموش نیست؛ یک سیستم دقیق است.
- فاز = انرژی
- نول = تعادل
- ارت = ایمنی
اگر این سه درست کنار هم باشند، برق بیدردسر است.
اگر یکیشان غلط یا حذف شود، خطر آرام و نامرئی شروع میشود.
برق اشتباه را فوری تنبیه نمیکند؛
اما وقتی تنبیه کند، فرصت جبران نمیدهد.
