۱️⃣ کابل مسی؛ انتخاب حرفهای و استاندارد
کابلهای مسی به دلیل رسانایی بالا، انعطافپذیری مناسب و مقاومت کمتر، رایجترین گزینه در سیمکشی ساختمان هستند.
مزایا:
- هدایت الکتریکی بالا
- افت ولتاژ کمتر
- انعطافپذیری مناسب
- طول عمر بیشتر
کاربردها:
- سیمکشی داخلی ساختمان
- پریزها و روشنایی
- تابلو برق
- تجهیزات صنعتی سبک
مس مقاومت الکتریکی کمتری نسبت به آلومینیوم دارد؛ یعنی در جریان برابر، گرمای کمتری تولید میکند.
۲️⃣ کابل آلومینیومی؛ سبکتر و اقتصادیتر
آلومینیوم سبکتر و ارزانتر از مس است، اما رسانایی کمتری دارد. برای جبران این موضوع باید سطح مقطع بیشتری استفاده شود.
مزایا:
- وزن کمتر
- قیمت پایینتر
- مناسب برای خطوط طولانی
کاربردها:
- ورودی برق ساختمان
- خطوط انتقال
- پروژههای صنعتی با طول مسیر زیاد
در ساختمانهای مسکونی معمولاً از مس استفاده میشود و آلومینیوم بیشتر در شبکههای توزیع کاربرد دارد.
این جمله که «کابل آلومینیوم انتخاب بدی است» مطلقاً درست نیست — اما نصفهدرست است. و نصفهدرستها خطرناکتر از غلطهای کاملاند.
واقعیت فنی این است:
آلومینیوم رسانایی کمتری نسبت به مس دارد. رسانایی مس حدود ۶۰٪ بهتر از آلومینیوم است. یعنی برای عبور جریان برابر، آلومینیوم باید سطح مقطع بزرگتری داشته باشد. اگر این اصل رعایت نشود، بله — افت ولتاژ و گرم شدن اتفاق میافتد.
اما اگر درست طراحی شود، کابل آلومینیوم کاملاً قابل استفاده و حتی استاندارد است.
آیا کابل آلومینیوم باعث افت ولتاژ شدید میشود؟
افت ولتاژ تابع سه چیز است:
جریان مصرفی + طول مسیر + مقاومت کابل
مقاومت آلومینیوم بیشتر از مس است، پس:
اگر همان سایز مس را با آلومینیوم جایگزین کنیم → افت ولتاژ بیشتر میشود.
اما اگر سایز را افزایش دهیم → مشکل حل میشود.
قاعده تقریبی:
برای جایگزینی مس با آلومینیوم، باید حدود ۱.۵ برابر سطح مقطع بزرگتر انتخاب شود.
مثلاً:
- مس ۱۰ میلیمتر → آلومینیوم حدود ۱۶ میلیمتر
- مس ۲۵ میلیمتر → آلومینیوم حدود ۳۵ یا ۴۰ میلیمتر
اگر این نسبت رعایت نشود، افت ولتاژ شدید کاملاً طبیعی است.
چرا در مسیرهای طولانی بیشتر مشکل ایجاد میکند؟
چون طول در فرمول افت ولتاژ ضرب میشود.
هر چه مسیر طولانیتر:
مقاومت کل بیشتر
گرم شدن بیشتر
افت ولتاژ بیشتر
در پروژههای صنعتی با طول زیاد، اگر محاسبه درست انجام نشود، آلومینیوم میتواند مشکلساز شود.
اما جالب است بدانی:
شبکههای انتقال برق شهری تقریباً همگی آلومینیومیاند. چون وزن کمتر و هزینه کمتر دارند. پس خود آلومینیوم ذاتاً بد نیست — طراحی اشتباه بد است.
چرا بعضی برقکارها آلومینیوم را توصیه نمیکنند؟
سه دلیل اصلی:
۱. اتصالپذیری سختتر
آلومینیوم سریعتر اکسید میشود و اگر سرسیم مناسب استفاده نشود، اتصال شل میشود.
۲. انبساط حرارتی بیشتر
آلومینیوم بیشتر از مس منبسط میشود. اگر اتصال درست بسته نشود، بعد از مدتی شل میشود.
۳. حساسیت به نصب غیرحرفهای
آلومینیوم بیشتر به اجرای دقیق وابسته است. در کارهای ساختمانی معمولی که کنترل کیفیت پایین است، مس انتخاب امنتری است.
آیا برای استفاده صنعتی پیشنهاد نمیشود؟
در صنایع بزرگ اتفاقاً زیاد استفاده میشود، اما با شرایط:
✔ سطح مقطع صحیح
✔ سرکابل و لوازم اتصال مخصوص آلومینیوم
✔ محاسبه دقیق افت ولتاژ
✔ کنترل دمای کابل
اگر این موارد رعایت نشود، بله — انتخاب خوبی نیست.
چه زمانی بهتر است آلومینیوم انتخاب نکنیم؟
- در سیمکشی داخلی واحد مسکونی
- در مدارهای روشنایی و پریز
- وقتی طول مسیر کوتاه است و صرفه اقتصادی ناچیز است
- وقتی نیروی اجرایی حرفهای نداریم
در این موارد مس انتخاب مطمئنتر و بیدردسرتر است.
چه زمانی آلومینیوم منطقی است؟
- مسیرهای طولانی تغذیه اصلی
- ورودی ساختمانها
- پروژههای صنعتی بزرگ
- وقتی اختلاف قیمت بسیار قابل توجه است
- وقتی طراحی مهندسی دقیق انجام میشود
تفاوت کابل خشک و افشان چیست؟
کابل خشک (NYA یا مفتولی)
این کابل دارای یک رشته هادی تکسیم است و انعطاف کمی دارد.
ویژگیها:
- مناسب برای لولهگذاری داخل دیوار
- نصب ثابت
- مقاومت مکانیکی بالا
کاربرد:
- سیمکشی توکار ساختمان
- تابلوهای برق
کابل افشان (NYAF)
دارای چندین رشته نازک به هم تابیده است و بسیار انعطافپذیر میباشد.
ویژگیها:
- انعطاف بالا
- مناسب برای حرکت و لرزش
- اتصال آسانتر به تجهیزات
کاربرد:
- سیمکشی روکار
- وسایل برقی
- تابلوهای صنعتی
- ماشینآلات
به زبان ساده:
اگر مسیر ثابت و داخل دیوار است → خشک
اگر نیاز به انعطاف دارید → افشان
سایزبندی کابل برق و آمپراژ هر کدام
سطح مقطع کابل با واحد میلیمتر مربع (mm²) بیان میشود. هرچه عدد بزرگتر باشد، جریان بیشتری تحمل میکند.
در شرایط معمول ساختمان مسکونی (نصب داخل لوله، دمای استاندارد):
| سایز کابل (مس) | حداکثر آمپر تقریبی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| ۱.۵ mm² | حدود ۱۰–۱۵ آمپر | روشنایی |
| ۲.۵ mm² | حدود ۱۶–۲۰ آمپر | پریزهای معمولی |
| ۴ mm² | حدود ۲۵–۳۲ آمپر | کولر آبی، مصرف متوسط |
| ۶ mm² | حدود ۳۲–۴۰ آمپر | کولر گازی کوچک |
| ۱۰ mm² | حدود ۴۵–۵۵ آمپر | ورودی واحد مسکونی |
| ۱۶ mm² | حدود ۶۰–۷۵ آمپر | تابلو اصلی ساختمان |
⚠ این اعداد تقریبی هستند و به شرایط نصب، دما و طول مسیر بستگی دارند.
چرا انتخاب سایز کابل مهم است؟
اگر کابل نازکتر از نیاز انتخاب شود:
- داغ میشود
- افت ولتاژ ایجاد میکند
- فیوز مرتب میپرد
- خطر آتشسوزی بالا میرود
اگر بیش از حد بزرگ انتخاب شود:
- هزینه اضافی
- سختی نصب
- بدون مزیت عملی
انتخاب درست یعنی تعادل بین ایمنی و بهینه بودن.
کابل مناسب هر وسیله برقی
- روشنایی معمولی → ۱.۵
- پریز عمومی → ۲.۵
- کولر گازی ۲۴۰۰۰ → ۴ یا ۶ (بسته به توان)
- آبگرمکن برقی → حداقل ۴
- تابلو اصلی واحد → ۱۰ یا بیشتر
مقایسه مس و آلومینیوم از نظر آمپراژ
برای انتقال جریان برابر:
- کابل آلومینیوم باید حدود ۱.۵ برابر بزرگتر از مس باشد
مثلاً اگر مس ۱۰ میلیمتر نیاز باشد، آلومینیوم حدود ۱۶ میلیمتر لازم است.
افت ولتاژ چیست و چرا مهم است؟
در مسیرهای طولانی، مقاومت کابل باعث کاهش ولتاژ در انتهای خط میشود. اگر سایز کابل کوچک باشد، این افت بیشتر میشود و تجهیزات درست کار نمیکنند.
فرمول ساده مفهومی:
جریان بالا + طول زیاد + سطح مقطع کم = افت ولتاژ بیشتر
جمعبندی کاربردی
برای انتخاب کابل مناسب باید به این موارد توجه کرد:
- نوع مصرف (روشنایی، پریز، موتور)
- طول مسیر
- شرایط نصب
- نوع هادی (مس یا آلومینیوم)
- جریان مصرفی دستگاه
کابل مناسب فقط یک انتخاب فنی نیست؛ پایه ایمنی ساختمان است.
اگر در حال اجرای سیمکشی جدید یا ارتقای برق ساختمان هستید، بررسی دقیق سایزبندی و آمپراژ قبل از نصب، از هزینههای سنگین آینده جلوگیری میکند.
